Op maandag 31 augustus 2026 zette het Amerikaanse ministerie van Defensie twee nieuwe AI-assistenten aan voor zijn eigen mensen: ChatGPT Mil van OpenAI en Grok for Government van Starshield AI. Ze staan op GenAI.mil, het interne portaal dat sinds december vorig jaar draait. Meer dan drie miljoen militairen, burgermedewerkers en contractanten kunnen erbij. Eén groot model ontbreekt opvallend — en dat gat vertelt het interessantere verhaal.
Beginner-tip“Ongerubriceerd” betekent niet “onbelangrijk”. Het gaat om werk dat geen staatsgeheim is maar wel gevoelig: personeelsdossiers, inkoopdossiers, verplaatsingsschema’s. Precies het soort papierwerk waar een taalmodel snelheid oplevert.
Wat is er precies aangezet?
GenAI.mil ging in december 2025 live met Google’s Gemini for Government als enige model. Sindsdien hebben volgens het ministerie meer dan 1,7 miljoen mensen het platform gebruikt (Bron: DefenseScoop). Daar komen nu twee namen bij.
ChatGPT Mil is de afgeschermde variant van ChatGPT. De ervaring is bewust herkenbaar (chat, bestanden, projecten, custom GPT’s), maar de data blijft binnen de overheidsomgeving en voedt OpenAI’s publieke modellen niet. Het ministerie noemt planning, beleid, logistiek en administratie als hoofdgebruik: documentzwaar werk. Wie het gebruikt, kan er volgens een betrokkene bij OpenAI standaardstappen mee vastleggen, zoals het invullen van reisformulieren of het beantwoorden van aanbestedingen.
Grok for Government komt van Starshield AI, het defensie-onderdeel dat ontstond nadat Elon Musk zijn bedrijven xAI en SpaceX dit jaar samenvoegde. Het brengt volgens de aankondiging drie redeneermodi mee (Auto, Fast en Expert), aanpasbare werkruimtes, doorlopende projecten en herbruikbare “playbooks” die kennis vasthouden, met marktonderzoek bij inkoop en analyse van toeleveringsketens als genoemde toepassingen.
Allebei zijn ze goedgekeurd tot Impact Level 5, de zwaarste categorie voor niet-openbare, gevoelige maar ongerubriceerde gegevens. Dat is de bovengrens van dit portaal. Wapensturing zit hier niet in.
De naam die er niet staat
Toen GenAI.mil vorig jaar startte, was de belofte dat Anthropic’s Claude, OpenAI’s ChatGPT en xAI’s Grok snel zouden volgen. Twee van de drie zijn er nu. De derde is er niet, en niet omdat het niet af was.
Anthropic hield vast aan contractuele grenzen: geen massasurveillance van Amerikanen, geen koppeling aan autonome wapensystemen. Het Pentagon wilde onbeperkte inzet voor wat het zelf als rechtmatig aanmerkt. Het conflict escaleerde: het departement bestempelde Anthropic als “supply chain risk” en gaf opdracht de producten uit nationale veiligheidssystemen te verwijderen.
Vorige week kantelde dat. Op 27 augustus oordeelde federaal rechter Rita Lin in San Francisco dat die aanwijzing onrechtmatige vergelding was in strijd met het Eerste Amendement, en dat Anthropic de procedurele bescherming van het Vijfde Amendement was onthouden. De overheid krijgt op nationale veiligheid ruimte, schreef Lin, maar hier ontbrak een aanwijsbare feitelijke grondslag (Bron: CNN Business).
Een eerste overwinning dus, geen streep onder de zaak. Een parallelle procedure in Washington D.C. loopt nog, en tot die is afgerond blijft de aanwijzing formeel overeind (Bron: NPR). De timing is er niet minder scherp om: vier dagen na de uitspraak gaan de concurrenten live voor drie miljoen mensen.
”Geen vendor lock-in” snijdt twee kanten op
De officiële motivering voor meerdere leveranciers is dat het departement niet aan één aanbieder vast wil zitten. Een woordvoerder, die zich alleen als “War Department official” wilde laten citeren, zei dat het ministerie een architectuur bouwt die vendor lock-in voorkomt en de krijgsmacht langetermijnflexibiliteit geeft.
Op zichzelf is dat verstandig inkoopbeleid. Maar het argument werkt ook de andere kant op. Hoe meer aanbieders er in de rij staan, hoe goedkoper het wordt om er één te laten vallen die lastige voorwaarden stelt. Een leverancier die grenzen in het contract wil, onderhandelt sterker als hij de enige is. Dat is precies de positie die Anthropic niet had.
GevorderdenLet op waar de grens technisch zit. Impact Level 5 is een classificatie van dedatagevoeligheidvan de omgeving, geen belofte over welke taken erin gedaan worden. De beperking op surveillance en wapens die Anthropic wilde, hoort thuis in de gebruiksvoorwaarden — niet in de IL-classificatie. Wie de twee door elkaar haalt, leest een geruststelling die er niet staat.
Waarom dit ook buiten de VS telt
Nederland en de EU kopen hun defensiesoftware bij grotendeels dezelfde partijen. Elke Europese overheid die straks een eigen variant van zo’n portaal aanbesteedt, staat voor dezelfde drie vragen: wie mag de grenzen bepalen, staan die grenzen in het contract of alleen in een beleidsnota, en wat gebeurt er met een leverancier die nee zegt.
De Amerikaanse casus levert daar een ongemakkelijk antwoord op. Het bedrijf dat de strengste grenzen wilde, ligt eruit en procedeert — en de rest is inmiddels uitgerold. Over hoe Europa hier tegenaan kijkt, en waarom “eigen AI” politiek zo zwaar weegt, schreven we eerder in Sovereign AI: wat het is en wat Europa eraan doet. De aanloop naar de huidige verhoudingen tussen OpenAI en het Pentagon staat in OpenAI’s Pentagon-deal.
Wat je hier concreet aan hebt: de discussie over militaire AI gaat de komende jaren minder over modelkwaliteit en meer over inkoopmacht. Wie de grootste klant is, schrijft de voorwaarden. En wie een leverancier kan missen, hoeft niet te onderhandelen.